Bir insanın seçme şansı olmadan içine dahil olduğu tek ortam aile ortamıdır. Arkadaş ortamı, iş ortamı, okulda vakit geçirilen insanlar hatta sadece ara sıra ortak hobileri icra etmek için birileriyle bir araya gelmek bile doğrudan ya da dolaylı olarak bazı insanlar ile ortak bir ortama girmenize sebep olur. Eğer orada olmaktan keyif alıyorsanız, söz konusu insanlar ile birlikte bir şeyler yapmak size vaktin nasıl geçtiğini unutturuyorsa (kabul etmeseniz bile bu o insanlardan keyif aldığınız anlamına gelir) bu o ortama kendinizi ait hissettiğiniz anlamına gelir.
Bu bahsi geçen insan kümelerinin oluşturduğu ortamların hepsinin ortak noktası her birisini daha önce de söylediğim gibi dolaylı ya da doğrudan olarak fark etmeksizin sizin kendi tercihleriniz ve seçimleriniz ile seçmeniz. Yani bu insanlarla beraber olmak tamamen sizin bilinçsizce de olsa kendi tercihiniz. Fakat tüm insan kümeleri arasında sizin için en önemli olan, karakterinizin şekillenmesinde önemli bir rolü olan, bazı insanların sizi değerlendirirken bile fikir sahip olmak istediği ve siz isteseniz de istemeseniz de hayatınızdaki en önemli yere sahip olan bir tanesi var ki işin komik yanı bunu seçmek kesinlikle sizin elinizde değil: aile.
Karamazov Kardeşler bize tepeden tırnağa sorunlu bir aile portresi çiziyor. Karamazov ailesi çevre eşrafı tarafından iyi anılan bir aile değil ve bunun aslan payı ailenin babası olan Fyodor’a ait. Baba Fyodor zevk düşkünü, işgüzar, sapkın fikirlere sahip, her şeyi çıkar odaklı yapan, bencil ve sorumsuz bir adam. Böyle bir adamdan bekleneceği gibi çocuklarını ihmal etmiş ve çocukların karakterinde ister istemez bu babanın etkileri de kaçınılmaz olmuştur.
Fyodor’un ilk eşinden olan en büyük kardeş Dimitri ani duygu değişimleri olan, tez canlı, çabuk öfkelenen ve sonrasında bundan dolayı kendini kötü hisseden ve uçlarda yaşayan birisi. Katerina isimli bir kadın ile birlikteliği olmasına rağmen Gruşenka isimli bir kadına takıntı geliştirmiş ve işin daha çirkin tarafı aynı kadına baba Fyodor’un da takıntısı var. Babasıyla olan sorunlu ilişkisi sadece bununla sınırlı değil çünkü Dimitri babasıyla miras konusunda da sıkıntı yaşar ve öfke patlamaları ile babasına fiziksel olarak zarar verecek noktalara geldiği de olur. Kısacası dürtülerinin kurbanı ve ahlaki olarak suçluluk duygusu olan birisi.
Ortanca kardeş Ivan Fyodor’un ikinci eşinden ilk oğludur. Abisinin tam zıttı bir şekilde duyguları ve dürtüleriyle değil, daima mantığıyla hareket eden birisidir. Oldukça zeki, karizmatik, insanları konuşarak etkileyebilen ve oldukça pragmatik düşünen birisidir. Son derece pragmatik ve ateist bir düşünce yapısına sahiptir fakat sürekli bir şekilde iç çatışmalardan muzdariptir ve anlamsızlık girdabının içinde savrulup durur.
3. Kardeş Pavel, Fyodor’un gayrimeşru oğludur. Annesi hakkında pek bilgi sahibi olmasak bile kitap bize Fyodor’un kendisiyle rızası dışında ilişkiye girdiği konusunda imalarda bulunur. Ailenin hizmetkarı rolündedir. Sessiz, içine kapanık, kurnaz ve karanlık birisi olarak lanse edilir ve aşağılık kompleksine sahiptir.
En küçük Kardeş Alyoşa ise Fyodor’un ikinci eşinden son oğludur ve içlerinde en beklenmedik karaktere sahip olan kardeştir. Alyoşa sakin, merhametli ve anlayışlı bir karaktere sahiptir. Bir manastırda yetişmiştir ve inanç sahibi olan, manevi yönü kuvvetli birisidir. Genelde aile fertleri ile olan çatışmalarda yatıştırıcı rolünü üstlenir.
Karamazov ailesinin tüm fertlerini incelediğimize göre konuyu girişte bahsettiğimiz aidiyet kısmına bağlayabiliriz. İnsan kendini güvende hissettiği yere aidiyet duyar ve insanın kendini ilk güvende hissettiği yer genelde aile ortamıdır. Bu yüzden ailenin olduğu yer insanın evidir. Peki ya insanın ailesi güvende yaşamanın mümkün olmadığı problemlere sahip insanlardan oluşuyorsa?
Gerçek hayattaki örnekleri olan bu sorunun cevabı kimi insanda aidiyeti başka yerlerde arama, kimi insanda ise hiçbir yere ya da kişiye ait hissedememe olarak gözlemlenebilir. Fakat kitaptan bir örnekten gidecek olursak burada gözlemlemesi en ilginç örnek Alyoşa olur. Alyoşa diğer aile fertlerinin aksine oldukça normal birisi ve bu özelliğine rağmen içlerinde aileye ait hisseden tek kişi olabilir. Bu aidiyet güvende ya da mutlu hissetmesinden ziyade ailesine karşı sorumlu hissetmesinden kaynaklıdır. Ailesinin ne kadar sorunlu olduğunun bilincindedir. Babasının ahlaksızlığını bilir ve ondan utanç duyar ama onu kaybolmuş biri olarak nitelendirir ve acıma duygusu ile yaklaşır. En büyük abisi Dimitri’yi duygularına ve dürtülerine hakim olamayan ama özünde iyi birisi olarak görür. Ivan’a büyük saygı duyar ve içinde yaşadığı anlam karmaşasını hissedip ona ışık tutmaya çalışır. Pavel’a karanlık doğasına rağmen düşmanlık beslemez ve kardeşçe sever. Kısacası tüm zıtlıklarına ve olumsuz yönlerine rağmen Alyoşa kendini ailesine ait hisseder ve onlara kendilerinden daha iyi davranmakta özen gösterir. Bu aidiyetin kaynağı okuyucuya dini bir bakış açısından gelen sorumluluk olarak gelebilir fakat kitapta okuyucuya değinilen bir kişilik özelliği var ve bunun adı Karamazovluk. Kan bağı ile alakalı olduğu dile getirilen esasen metaforik bir kavram. Sanki bu sorunlu kişiliklerin ve aile ortamının etken sorunlardan ziyade kontrol edilemeyen genetik faktörlerden ötürü meydana gelmesi ima ediliyor gibi. Sanki sorunların sebebi Karamazov ailesinin lanetli bir kana sahip olması gibi. Hatta Alyoşa’nın temiz karakteri bile buna örnek verilebilir. Nasıl böyle bir aile ortamından böyle temiz kalpli ve iyi yürekli birisi çıkabilir ki? Bu soru üzerine biraz düşününce ve kitabı derinlemesine okuyunca fark ediliyor ki aslına bakarsan Karamazov kardeşler karakter yapıları olarak birbirlerinden çok farklı değil. Sadece her biri insan doğasının zıt kutuplarına savrulmuş durumda. Günün sonunda her birisinin ortak özelliği, her birisinin insan olmayı en yoğun şekilde deneyimlemeleri. Birisi insanın içindeki duyguları, birisi insanın içindeki rasyonelliği, birisi insanın içindeki karanlığı ve birisi de insanın içindeki aydınlığı en uçlara kadar yaşamaktan muzdarip. Yani isteseler de istemeseler de kabul etseler de etmeseler de hepsi birer insan ve hepsi ait oldukları yerde.
Bir Cevap Yazın